Η λογοτεχνία δημιουργεί ταυτότητα και ενότητα



Η λογοτεχνία, συντελώντας στη διαμόρφωση της γλώσσας, δημιουργεί ταυτότητα και ενότητα. Προηγουμένως, μίλησα για τον Δάντη, αλλά μπορούμε να σκεφτούμε και τι θα ήταν ο ελληνικός πολιτισμός χωρίς τον Όμηρο, ή ποια θα ήταν η γερμανική ταυτότητα χωρίς τη μετάφραση της Βίβλου από τον Λούθηρο, η ρωσική γλώσσα χωρίς τον Πούσκιν, ή ο ινδικός πολιτισμός χωρίς τα ποιήματα που τον θεμελιώνουν.

Ωστόσο, η λογοτεχνική πρακτική ασκεί ακόμα και το προσωπικό μας ιδίωμα. Σήμερα πολλοί θρηνούν για τη γέννηση ενός νεοτηλεγραφικού ιδιώματος που επιβάλλεται μέσα απ’ το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τα μηνύματα των κινητών, όπου το «σ’ αγαπώ» μπορεί να παρασταθεί και μ’ ένα σύμβολο· ας μην ξεχνάμε όμως ότι οι νέοι που ανταλλάσσουν μηνύματα μ’ αυτή την καινούργια στενογραφία είναι, εν μέρει τουλάχιστον, οι ίδιοι που συναθροίζονται στους καινούργιους ναούς του βιβλίου, τα τεράστια πολυώροφα βιβλιοπωλεία, όπου ακόμα κι αν ξεφυλλίσουν χωρίς ν’ αγοράσουν, έρχονται σ’ επαφή με εκλεπτυσμένα και περίτεχνα λογοτεχνικά στυλ, με τα οποία οι γονείς τους, και πολύ περισσότερο οι παππούδες τους, δεν είχαν καμία εξοικείωση.

Μπορούμε ασφαλώς να πούμε ότι, παρόλο που είναι περισσότεροι σε σχέση με τους αναγνώστες των προηγούμενων γενεών, οι νέοι αυτοί αποτελούν μια μειοψηφία σε σύγκριση με τα δισεκατομμύρια των κατοίκων του πλανήτη μας· και δεν είμαι τόσο ιδεαλιστής, ώστε να πιστεύω ότι οι τεράστιες μάζες των ανθρώπων που στερούνται το ψωμί και τα φάρμακα, μπορούν να βρουν ανακούφιση στη λογοτεχνία. Ωστόσο θα ήθελα να κάνω μια παρατήρηση: ότι οι παλιάνθρωποι που φτιάχνουν συμμορίες χωρίς κανένα σκοπό και σκοτώνουν κόσμο πετώντας πέτρες από μια γέφυρα ή βάζουν φωτιά σε ένα κοριτσάκι, δεν γίνονται αυτοί που είναι επειδή τους διέφθειρε το Newspeak του υπολογιστή,  αλλά επειδή παραμένουν αποκλεισμένοι από τον κόσμο του βιβλίου και από κείνους τους χώρους όπου, μέσω της μόρφωσης και της συζήτησης, θα μπορούσαν να συλλάβουν τους απόηχους ενός σύμπαντος αξιών, που με τη σειρά του προέρχεται από τα βιβλία και παραπέμπει σ’ αυτά.

Περί λογοτεχνίας

Umberto Eco

ΠΗΓΗ