Albert Camus: "Ο Ξένος"



H ιστορία των αγγλικών εξωφύλλων του 

Ο Phil Baines, καθηγητής τυπογραφίας στο Central Saint Martins, εξετάζει τις αλλαγές στην ανάγνωση του κλασικού έργου του Camus στα αγγλικά όπως αντανακλώνται σε έξι σχεδιασμούς εξωφύλλων 


Έκδοση Hamish Hamilton (1946) : Ο μεταφραστής Stuart Gilbert ήταν φίλος του Joyce και η μετάφραση του, η πρώτη στα Αγγλικά, χρησιμοποιούνταν πάνω από 30 χρόνια. Ο Gilbert απέδωσε το L’Etranger ως The Outsider και η πρώτη πρόταση του βιβλίου " Σήμερα πέθανε η μαμά" (“Aujourd’hui, maman est morte”) θεωρούνταν πάντα αμφιλεγόμενη. Η εισαγωγή από τον κριτικό λογοτεχνίας Cyril Connolly, είναι στο πνεύμα του Jean-Paul Sartre και παρουσιάζει τον Ξένο όχι ως ζοφερό υπαρξιακό έργο αλλά ως μια "βίαιη επιβεβαίωση υγείας και λογικής" της οποίας ο ήρωας είναι "αισθησιακός και καλοπροαίρετος, βαθύτατα ερωτευμένος με την ζωή." Τα εξώφυλλα την περίοδο αυτή είχαν ως σκοπό την προσέλκυση αγοραστών, το συγκεκριμένο είναι μοναδικό γιατί απεικονίζει τον δολοφονημένο Άραβα και όχι τον ψυχολογικά διαταραγμένο αφηγητή. Ο Edward Bawden ήταν πολύ γνωστός εικονογράφος και υπήρξε επίσημος πολεμικός εικονογράφος στο Ιράκ και την Σαουδική Αραβία. Εικονογράφηση: Edward Bawden 


Έκδοση Hamish Hamilton (1957) : Μετάφραση του Stuart Gilbert. Υπάρχουν πολλά εξώφυλλα της περιόδου αυτής, ιδίως σκληρόδετα, που χρησιμοποιούν τυπογραφία και απλά σχέδια για να δημιουργήσουν ένα ελκυστικό αποτέλεσμα που δεν έχει να κάνει με το αντικείμενο του βιβλίου. Το συγκεκριμένο είναι ένα από αυτά. Μάλλον κομψό, θα μπορούσε να κοσμεί οποιοδήποτε βιβλίο. Εικονογράφηση: Από τον εκδοτικό οίκο Hamish Hamilton 


Έκδοση Penguin (1961) : Σχέδιο εξωφύλλου του Paul Hogarth. Όταν ο Ξένος εκδόθηκε για πρώτη φορά ως βιβλίο τσέπης από την Penguin ήταν ένας από τους τελευταίους τίτλους που κυκλοφόρησε με τις κάθετες γραμμές στο στήσιμο εξωφύλου που χρησιμοποιούνταν από το 1952 ως μέσο συνδυασμού της εικονογράφησης με την ισχυρή οπτική εικόνα του εκδοτικού οίκου. Ο Paul Hogarth στο σχέδιο του εστιάζει στον αφηγητη αλλά στο μέγεθος αυτό το σχέδιο μοιάζει πιο πολύ με εικονογράφηση σελίδας παρά με πειστικό εξώφυλλο. Εικονογράφηση: Paul Hogarth 

Έκδοση Penguin Σύγχρονοι Κλασικοί (1962) : Πόση διαφορά κάνει ένας χρόνος. Ο Germano Facetti διορίζεται καλλιτεχνικός διευθυντής εξωφύλλων στην Penguin στις αρχές του1961. Σύντομα προσλαμβάνει τον Romek Marber να σχεδιάσει την αστυνομική σειρά της η οποία εν συνεχεία προσαρμόστηκε για την σειρά των σύγχρονων κλασικών. Για τον Ξένο, ο Facetti χρησιμοποίησε ξανά το σχέδιο του Hogarth άλλα το έκανε κεντρικό στοιχείο του εξώφυλλου. Στην κλίμακα αυτή είναι πιο εντυπωσιακό: εκτιμά κανείς την ποιότητα του σχεδίου πολύ περισσότερο. Η χρήση της γραμματοσειράς Joanna διασφάλισε την συνέχεια από την σχεδίαση της προηγούμενης σειράς και δεν αποτελούσε προτίμηση του Facetti. Εικονογράφηση: Paul Hogarth 

Έκδοση Penguin Μοντέρνοι Κλασικοί (1966) : Στα μέσα των '60s ο Facetti επανασχεδίασε την σειρά Modern Classics με έντονη γραμματοσειρά Helvetica typography και αναπαραγωγές έργων τέχνης που ήταν σύγχρονα των λογοτεχνικών έργων. Η προσέγγιση αυτή εισήχθη στην κύρια σειρά Κλασικών όπου αποδείχθηκε επιτυχής. Το πορτραίτο του Raymond Duchamp-Villon από τον Jacques Villon έλκει την προσοχή του αναγνώστη στην απομόνωση του αφηγητή. Εικονογράφηση: Germano Facetti/Penguin Modern Classics 


Έκδοση Hamish Hamilton (1982) : Σχεδιασμός εξωφύλλου από τον Mon Mohan. Η εικονογράφηση της νέας αυτής μετάφρασης από τον Joseph Laredo αντιμετωπίζει το βιβλίο ως κλασικο για πρώτη φορά. Ο Laredo διατήρησε τον τίτλο και την εναρκτήρια πρόταση αλλά άλλαξε την μετάφραση του Gilbert "Άνοιξα την καρδιά μου στην καλοπροαίρετη αδιαφορία του σύμπαντος" σε "… αγαθή αδιαφορία”. Η δήλωση του συγγραφέα είναι πολύ σφιχτά στοιχειοθετημένη με γρμματοσειρά Rockwell, ως είθισται την περίοδο εκείνη. Ο τίτλος χρησιμοποιεί στοιχεια Garamond italic με ένα υπερμεγέθες Ο, πιθανά για να υπογραμμίσει οπτικά την αποξένωση. Ένα τυπογραφικό διακοσμητικό στοιχείο ολοκληρώνει τον σχεδιασμό του εξωφύλου. Τα διαφορετικά στοιχεία δεν λειτουργούν ως σύνθεση. Εικονογράφηση: Mon Mohan

Έκδοση Penguin (1983) : Σχεδιασμός εξωφύλλου από την Arber @ Public Art Creative Consultants Limited. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό, αινιγματικό εξώφυλλο που μοιάζει πολύ πιο μοντέρνο απ' ότι θα περίμενε κανείς. Κάποιοι θεωρούν ότι υποδηλώνει την απομόνωση ή την διαφορετικότητα. Η ήσυχα παιγνιώδης τυπογραφία ενισχύει την άποψη αυτή και σπάει αρκετούς κανόνες οπτικής σαφήνειας. Εικονογράφηση: Arber @ Public Art Creative Consultants Limited 


Έκδοση Penguin Κλασικοί του Εικοστού Αιώνα (1983) : Το εξώφυλλο χρησιμοποιεί μια φωτογραφία του Jacques Henri Lartigue που είχε τραβηχτεί στο Saint Moritz το 1980, από την σειρά του "Pendant que j'ai encore une ombre". Εικονογράφηση: Association des Amis de Jacques Henri Lartigue – Παρίσι. 


Έκδοση Penguin Σύγχρονοι Κλασικοί Classics (1984) : Σχεδιασμός εξωφύλλου από την Liz Pyle. Την δεκαετία του 1980 η εικονογράφηση αναβίωνε στον εκδοτικό κόσμο γενικά και στην Penguin ειδικά. Εισάγοντας τον επανασχεδιασμό των σειρών της, αυτό είναι το πρώτο εξώφυλλο με νέο πρωτότυπο σχέδιο στην σειρά των Μοντέρνων Κλασσικών από το 1961. Για ακόμα μια φορά απεικονίζει τον πρωταγωνιστή. Όπως συμβαίνει και σε άλλες σειρές την περίοδο εκείνη, η τυπογραφία ανταγωνίζεται την εικόνα για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος του θεατή, μειώνοντας έτσι την ισχύ της. Εικονογράφηση: Liz Pyle 


 Έκδοση Penguin (1987) : Όπως και με το σκίτσο του Paul Hogarth που χρησιμοποιήθηκε το 1961 και το 1962, η ίδια εικονογράφηση χρησιμοποιημένη με δύο διαφορετικούς τρόπους μας επιτρέπει μια χρήσιμη σύγκριση. Εδώ ένα πιο σφιχτό ξάκρισμα επιτρέπει σε μια εικονογράφηση χωρίς περιθώρια να δημιουργήσει μια σαφώς πιο σκοτεινή εικόνα σε χρώμα αλλά και σε διάθεση. Επίσης επιτρέπει να επικεντρωθούμε περισσότερο στον Meursault. Ωστόσο η τυπογραφία παραμένει αμήχανη, όπως και στη σειρά που αντικαθιστά. Το μαύρο πλαίσιο επίσης είναι πολύ σκηρό σε σχέση με την εικονα. Εικονογράφηση: Liz Pyle 


Έκδοση Hamish Hamilton (1995) : Για άλλη μια φορά το εξώφυλλο χρησιμοποιεί την φωτογραφία από το 1980 – Saint Moritz-Pendant que j'ai encore une ombre του Jacques Henri Lartigue. Εικονογράφηση: Association des Amis de Jacques Henri Lartigue – Παρίσι


Έκδοση Penguin Κλασικοί του Εικοστού Αιώνα (2000): Εξώφυλλο Έρημος Tenere, Νίγηρας, 1989. Εικονογράφηση: Έρημος Tenere, Νίγηρας, 1989. 


Έκδοση Penguin Μοντέρνοι Κλασσικοί (2000): Σχεδιασμός εξωφύλλου από την Pentagram, φωτογραία Jean Gaumy/Magnum Photos. Μέσα στο πλαίσιο της σειράς υπάρχουν και τίτλοι με εξώφυλλα που δεν ακολουθούν το στύλ της σειράς για να προσελκύσουν ένα ευρύτερο κοινό. Εδώ μια γραμματοσειρά βασισμένη στο στυλ των παλιών ξυλοτυπιών υποδηλώνει την αντισυμβατικότητα του βιβλίου ενώ μια ξεθωριασμένη φωτογραφία θυμίζει την απομόνωση του αφηγητή. Η εικονα θα μπορούσε να ανήκει σε οποιαδήποτε δεκαετία, αποτρέποντας την τοποθέτηση του βιβλίου σε οποιαδήποτε ιστορική περίοδο. Φωτογραφία: Jean Gaumy/Magnum Photos/Εικονογράφηση Pentagram 


Έκδοση Penguin Classic Σκληρόδετο (2013) : Νέα μετάφραση από την Sandra Smith. Η Penguin Classics εξέδωσε μια τρίτη μετάφραση, από την διακεκριμένη μεταφράστρα του μυθιστορήματος της Irène Némirovsky "Suite Française". Η Smith βάσισε την μετάφραση της σε μια προσεκτική ακρόαση της ανάγνωσης του Ξένου από τον ίδιο τον Camus στο γαλλικό ραδιόφωνο, το 1954. Χρησιμοποιεί την λέξη "Μητέρα" στην πρώτη γραμμή του μυθιστορήματος για να αποδώσει το σοκ του Mersault’s όταν λαμβάνει το τηλεγράφημα που του ανακοινώνει τον θάνατο της και χρησιμοποιεί το "μαμά" αλλού. Ο σχεδιασμός της έκδοσης απηχεί πολύ συνειδητά τον σχεδιασμό των εκδόσεων της Penguin των αρχών της δεκατίας του 1950 σε απλότητα και τυπογραφική διακριτικότητα. Όπως και στα εξώφυλλα εκείνης της περιόδου, ο σχεδιασμός αφορά το συνολο της σειράς και όχι τον συγκεκριμένο τίτλο. Εικονογράφηση: Jim Stoddar/Penguin 


Έκδοση Penguin Μοντέρνοι Κλασσικοί (2013) : Φωτογραφία: Rankin. Το πιο πρόσφατο στυλ της σειράς Modern Classics εισήχθη από τον καλλιτεχνικό διευθυντή Jim Stoddart το 2012, και για άλλη μια φορά χρησιμοποιούνται κυρίως φωτογραφίες ενώ διαχωρίζονται τα πεδία κειμένου και εικόνας. Στην έκδοση αυτή, επ' αφορμή της επετείου των 100 χρόνων από την γέννηση του Καμύ, δεν απεικονίζονται ούτε ο πρωταγωνιστής ούτε το θύμα. Αντ' αυτών, η θέρμη και το φως υποδηλώνονται από τον δύοντα ήλιο και μας επαναφέρουν στην θέση του Jean-Paul Sartre, που είχε πει ότι ήταν παρανόηση η αντίληψη πως ο Camus ήταν υπαρξιστής: “Είναι κλασσικός Μεσογειακός τύπος. Θα αποκαλούσα την απαισιοδοξία του "ηλιακή" αν αναλογιστεί κανείς πόσο μαύρο κρύβεται στον ήλιο." Φωτογραφία: Rankin 

ΠΗΓΗ